Beslenmeden bazı yiyecekleri tamamen çıkartan eliminasyon diyeti neden bu kadar popüler oldu? Eliminasyon diyeti nasıl yapılır? Hangi besinler çıkarılır öğrenmek için okumaya devam edin.
Eliminasyon diyeti isminden de anlaşılacağı gibi bazı besin gruplarını beslenmeden elimine etmek yani çıkarmak gerektiği bir beslenme şeklidir. intolerans gösterilen veya gösterme potansiyeli olan gıdaların tüketilmemesi ile uygulanır. Ardından belirli aralıklarla besin gruplarının teker teker beslenmeye eklenmesi gerekir. Bu sayede vücudun tolere edemediği besinler tespit edilir.
Eliminasyon Diyetinin Faydaları Nedir?
- Huzursuz bağırsak sendromu semptomlarının azalmasını sağlar.
- Kronik migren ağrılarını azaltır.
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu diğer adıyla DEHB semptomlarını azaltır.
- Kronik kabızlık veya ishal, hazımsızlık gibi sindirim sorunlarını azaltır.
- Egzama benzeri cilt problemlerine iyi gelir.
Kimler Yapabilir?
- Huzursuz (irritable) Bağırsak Sendromu Olanlar: bu hastalığa sahip olan kişilerde hangi besinlerin semptomları arttırdığını tespit etmek amacıyla uygulanır.
- Gıda İntoleransı ve Alerjisi Olanlar: Herhangi bir besin veya besin grubu olan kişilerde uygulanması uygundur. Çünkü çoğunlukla bir gıdaya alerjisi olanlar diğer bazı besin gruplarına karşı intoleransı olması mümkündür. Eliminasyon diyeti ile başka hangi besinlerin alerji veya intolerans yaptığı öğrenebilir.
- Otoimmün Hastalığı Olanlar: Hangi besinlerin otoimmün hastalıkların semptomlarını arttırdığını öğrenmek için uygulanır.
- Fibromiyalji ve Kronik Yorgunluğu Olanlar: Bu hastalığın semptomlarının gıda kaynaklı olup olmadığını tespit etmek için uygulanır.
- Migren veya Kronik Baş Ağrıları Olanlar: Bazı besinler baş ağrılarının artmasına sebep olma ihtimali vardır. Bu yüzden eliminasyon diyeti ile baş ağrılarını tetikleyen bir besin var mı tespit edebilirsiniz.
- Cilt Problemleri Olanlar: Hangi besinlerin geçmeyen akneler veya egzama gibi cilt hastalıklarını tetiklediğini öğrenmek için uygundur.
Eliminasyon Diyeti Nasıl Yapılır?
Eliminasyon diyeti uygulaması temel olarak 4 aşamadan oluşur ek olarak diyetisyen yardımı ile yürütmeniz tavsiye edilir.
İlk Aşama: DeğerIendirme ve Planlama
Bu aşamada detaylı bir şekilde beslenme günlüğü tutulur. Günlüğe gün içinde yenen tüm besinler kaydedilir. Bunun yanında gün içerisinde yaşanan gastrointestinal şikayetler, konsantrasyon zorluğu, yorgunluk, cilt problemleri gibi şikayetler de eklenir. Bu aşama ortalama 1 hafta sürer.
Beslenme günlüğünün ardından kaçınılması gerektiği düşünülen besinler planlanır. Kişiden kişiye farklı olacak şekilde bazen sadece bir besin veya besin grubu olurken bazı kişilerde alerjen etki gösteren tüm besinler çıkarılır.
2. Aşama: Kaçınma (Eliminasyon)
Bir önceki aşamada çıkarılması gereken besinleri çıkararak yeni bir beslenme düzenine geçilir. Aynı zamanda sürecin takibini kolaylaştırması için günlük tutmaya devam edilir. Bu sayede hangi semptomların azaldığı gözlenir. Bu aşama yaklaşık olarak 2 ila 3 hafta sürer.
3. Aşama: Yeniden Tanıtma
Beslenmeden çıkarılan besinlerin vücuda tekrar tanıtıldığı aşamadır. Eliminasyonda iken yenilmeyen besinler 3 – 4 gün arayla birer birer denenir. Besin beslenmeye eklenir ve en fazla 2 – 3 gün kadar tüketilir. Bu sürede vücudun eliminasyon aşamasında vermediği semptomları verip vermediği izlenir. Eğer vücut tepki veriyorsa çıkarılır. Ardından 3 veya 4 gün sonra bir başka besin denenir. Bu şekilde çıkarılan tüm besinler teker teker denenir ve semptomlar izlenerek kaydedilir.
4. Aşama: Uzun Vadeli Diyet Planlama
İlk üç aşama ile hangi besinlerin intoleransa sebep olduğu ortaya çıkar. Bu aşamada ise vücudun tolere edemediği besinleri çıkarıp yerine besin değeri ihtiyaçlarını karşılayacak başka gıdalar eklenerek bir diyet listesi hazırlanır.
Eliminasyon diyeti yaparken bir uzmandan yardım almak önemlidir. Çünkü çok fazla besin grubunun çıkarıldığı durumlarda besin ögesi yetersizlikleri yaşanır. Bunun yaşanmaması için bir diyetisyenden diyetinize neler eklemeniz gerektiğini öğrenin.
Eliminasyon Diyetinde Tüketilmemesi Gerekenler ve Alternatifleri
| Yasak Besinler | Serbest Besinler |
| Patlıcan Domates Biber Patates Kızartılmış ve bayatlamış sebzeler | Buğulama, közleme, sotelenmiş, çiğ ve taze sebzeler (patlıcan, patates, domates, biber hariç) |
| Kuru meyveler Reçeller Kompostolar | Taze meyveler Dondurulmuş meyveler |
| Gluten içeren tahıllar (arpa, buğday, kuskus, bulgur, çavdar) Gluten içeren kahvaltılık gevrek, kraker gibi paketli ürünler, pastane ürünleri Yulaf Mısır ve mısır ürünleri | Glutensiz tahıllar (amarant, karabuğday, teff, kinoa, esmer pirinç, sorgun) Yaban havucu, kabak, tatlı patates, rutabaga, şalgam, kabak, taro, yuca |
| Soya fasulye ve ürünleri (soya sütü, soya sosu, edamame, natto, miso, tofu, dokulu bitkisel protein, tempeh) | Mercimek Fasulye |
| Yer fıstığı Fındık | Ay çekirdeği Kabak çekirdeği Chia tohumu Keten tohumu |
| Yumurta İşlenmiş balık (konserve ton balığı, tütsülenmiş balık vb.) İşlenmiş et (salam, sosis, pastırma, hamburger köftesi, kuru kesim etler, konserve etler) Sığır eti | Kümes hayvanları (tavuk, hindi, ördek) Kuzu eti Ek olarak pirinç bazlı olan protein tozları |
| Hayvansal sütler ve süt ürünleri Yulaf sütü ve ürünleri Soya sütü ve ürünleri | Bitkisel sütler (yulaf, soya hariç) |
| Tereyağı Margarin Yer fıstığı yağı Kanola yağı Hidrojenize edilen yağlar | Zeytin Avokado Zeytinyağı Hindistan cevizi yağı Keten tohumu yağı Üzüm çekirdeği yağı Susam yağı |
| Şeker ve diğer tüm tatlandırıcılar | – |
| Alkol Şekerli içecekler Meyve suları Kafeinli içecekler (kahve, siyah çay, enerji içecekleri) | Su Maden suyu Kafeinsiz bitki çayları |
Eliminasyon Diyeti Örnek Menü
Kahvaltı
- 1 kupa kafeinsiz bitki çayı
- Bol yeşillikli salata (domates, biber hariç)
- Ek olarak 1 porsiyon taze meyve
- 1 ince dilim glutensiz ekmek
Öğle Öğünü
- 1 kase çorba (domates, patlıcan, patates, biber hariç)
- 3 köfte büyüklüğünde ızgara veya fırında et (balık, sığır eti, işlenmiş hariç)
- 1 kase salata (kinoalı, 1 yemek kaşığı zeytinyağı ile)
Ara Öğün
- 1 porsiyon taze meyve
- 2 adet ceviz
Akşam Öğünü
- 3 köfte büyüklüğünde tavuk eti ile hazırlanmış sebzeli sote (domates, patlıcan, patates, biber hariç)
- 6 yemek kaşığı pirinç pilavı
- Ek olarak bol yeşillikli salata (domates, biber hariç)
